Η εξάρτηση από την τροφή και το πληγωμένο «εγώ»

Διανύουμε την δεύτερη καραντίνα λόγω πανδημίας Covid-19. Είμαστε στο σπίτι και μένουμε ασφαλείς όσον αφορά στη σωματική μας υγεία. Όσον αφορά στη ψυχική υγεία τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα, ειδικά για άτομα που προσπαθούν να διαχειριστούν θέματα που πλήττουν την ψυχική τους υγεία.

Είναι πρωί, είναι μεσημέρι, είναι απόγευμα, βράδυ, δεν έχει σημασία. Εσύ όμως μπορεί να κάθεσαι όλη μέρα μπροστά από την  τηλεόραση και θες πάλι κάτι να φας «για μια ακόμη φορά και μετά τέλος». Κατευθύνεσαι στο ψυγείο και ξεκινάς για πολλοστή φορά μέσα στην ημέρα την «εξόρμησή» σου στο περιεχόμενο του ψυγείου και των ντουλαπιών της κουζίνας σου. Όχι, δεν πρόκειται για πείνα. Πώς μπορείς να πεινάς μετά από τόσο φαγητό ολημερίς; Μήπως χρησιμοποιείς την τροφή για να «ξεσπάσεις» για τα αρνητικά σου συναισθήματα; Μήπως κατακρίνεις τον εαυτό σου συνέχεια; Μήπως δεν γεμίζεις δημιουργικά τον χρόνο σου; Μήπως δεν αγαπάς τον εαυτό σου;

Η ψυχογενής βουλιμία είναι μια διαταραχή πρόσληψης τροφής. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια ακατάσχετης λήψης τροφής, τα οποία συνοδεύονται από αίσθηση απώλειας ελέγχου της κατανάλωσης της τροφής κατά τη διάρκεια του επεισοδίου. Το άτομο φοβάται ότι δεν δύναται να σταματήσει ούτε να ελέγξει την ποσότητα της καταναλωθείσας τροφής. Διακρίνονται ο καθαρτικός και ο μη καθαρτικός τρόπος αποβολής της καταναλωθείσας τροφής. Στην πρώτη περίπτωση, το άτομο καταφεύγει συχνά σε αυτό-προκαλούμενους εμετούς καθώς και στην κατάχρηση υπακτικών, διουρητικών ή υποκλυσμών. Στη δεύτερη περίπτωση το άτομο καταφεύγει σε έντονη άσκηση ή παρατεταμένη νηστεία.

Παχυσαρκία είναι η υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα όπου το λίπος είναι 30% περισσότερο από το «ιδανικό» βάρος που αναλογεί στην ηλικία, το φύλο και τον σωματότυπο του ατόμου. Τα αίτια που οδηγούν στη παχυσαρκία εντοπίζονται σε ενδογενή (πχ οργανική βλάβη ή γενετική προδιάθεση) και εξωγενή (πχ υπερβολική κατανάλωση φαγητού).  Η ενδογενής παχυσαρκία οφείλεται σε οργανικές δυσλειτουργίες του σώματος όπως οι ενδοκρινείς αδένες, ο μεταβολισμός κ.ά. Η γενετική παχυσαρκία οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες οι οποίοι εμπλέκονται στην υπερβολική ύπαρξη λιποκυττάρων στο σώμα και ίσως υπάρχει κληρονομική προδιάθεση. Η διατροφική παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα υπερβολικής κατανάλωσης τροφής.

Η εξάρτηση από την τροφή εμφανίζεται συχνά σε άτομα που προέρχονται από δυσλειτουργικές ή κακοποιητικές οικογένειες όπου συναντάται ιστορικό κατάθλιψης, αλκοολισμού, χρήσης ναρκωτικών ουσιών κ.ά. Συναντάται και σε άτομα που έχουν υποστεί στην παιδική ηλικία ή ως ενήλικες κάποιου είδους τραύμα ή κακοποίηση, σεξουαλικής ή άλλης φύσεως. Η εξάρτηση του ατόμου από την τροφή αποτελεί μια διέξοδο για την αποφυγή βίωσης δυσάρεστων συναισθημάτων. Η τροφή λοιπόν χρησιμοποιείται από το άτομο για να κατευνάσει τα συναισθήματά του, να παρηγορήσει τον εαυτό του. Το αποτέλεσμα βέβαια είναι ο φαύλος κύκλος όπου έχουμε την υπερβολική πρόσληψη τροφής από το άτομο προκειμένου να ανταπεξέλθει συναισθηματικά σε οτιδήποτε διαταράσσει την ψυχική ηρεμία, η οποία ακολουθείται από συναισθήματα ντροπής, ενοχής, αυτό-απόρριψης, καταρράκωσης της αυτοεκτίμησης τα οποία οδηγούν το άτομο σε παραίτηση και ούτω καθεξής. Κυρίαρχα συναισθήματα είναι η αρνητική διάθεση, η περιφρόνηση, η ντροπή και το αίσθημα ανικανότητας για τον εαυτό εφόσον το άτομο δεν μπορεί να ελέγξει την εξάρτησή του από την τροφή εφόσον εξαρτάται από την τροφή για να μπορέσει να διαχειριστεί τα συναισθήματά του.

Είναι καλό να γνωρίζουμε…

  Η αποδοχή της κατάστασης αποτελεί το πρώτο βήμα. Αν δεν αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει ένα πρόβλημα, δεν θα εργαστούμε για τη λύση του

  Η αποδοχή του εαυτού, η αναγνώριση, η εκτίμηση και τελικά η αγάπη για τον εαυτό είναι απαραίτητα καθότι ο εαυτός δεν προσδιορίζεται μόνο από συγκεκριμένες συμπεριφορές αλλά ούτε από «ταμπέλες»

  Η σωματική και συναισθηματική αποδέσμευση από το φαγητό σημαίνει ότι ακολουθείται μια υγιεινή διατροφή δοσμένη από ειδικό διατροφολόγο και ότι γίνεται εξάσκηση του ατόμου στη συνειδητοποίηση ότι το φαγητό αποτελεί ένα μέσο διατροφής και συντήρησης του οργανισμού και όχι ένα μέσο εκτόνωσης, ευχαρίστησης ή διαχείρισης του συναισθηματικού κόσμου του ατόμου

  Δεν συγκρίνουμε τον εαυτό μας με κανέναν. Ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, κανείς δεν είναι τέλειος (και ούτε χρειάζεται να είναι)

  Δεν παίζουμε το ρόλο του θύματος. Δεν είμαστε θύμα, σταματάμε να προσφέρουμε στον εαυτό μας οποιεσδήποτε αφορμές προκειμένου να χρησιμοποιήσουμε το φαγητό ως μέσο συναισθηματικής παρηγοριάς ή εκτόνωσης

  Γνωρίζουμε ότι όλες οι επιλογές μας ακολουθούνται από τις αντίστοιχες συνέπειες.  Συνεπώς δεν κατηγορούμε τους άλλους για τις επιλογές και τα προβλήματα που προκύπτουν από αυτές. Κρατάμε την βούληση και την ευθύνη μας για τον εαυτό μας

  Η δέσμευση στον εαυτό μας ότι θα εργαστούμε για την επίτευξη του στόχου μας είναι δική μας ευθύνη

  Δεν ασχολούμαστε όλη την ημέρα με δίαιτες και συνταγές μαγειρικής

  Δεν περιμένουμε από τους άλλους να «μας κάνουν» να νιώσουμε καλά

  Είμαστε ειλικρινείς απέναντι στον εαυτό μας και μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε και να εκφράζουμε τα συναισθήματα μας

  Εντοπίζουμε τις γνωστικές ανακρίβειες και τους δυσπροσαρμοστικούς τρόπους σκέψης που λέμε στον εαυτό μας και χρησιμοποιούμε για να δικαιολογήσουμε την εξάρτησή μας από την τροφή

  Βρίσκουμε εναλλακτικούς τρόπους εκτόνωσης όπως περπάτημα, τρέξιμο, διάβασμα, γράψιμο, ζωγραφική, μουσική κ.ά.

  Διατηρούμε ημερολόγιο καταγραφής πρόσληψης τροφής, σκέψεων και συναισθημάτων

  Κάθε μέρα κάνουμε κάτι που μας ευχαριστεί, το οποίο βέβαια δεν σχετίζεται με το φαγητό! Μαθαίνουμε να ανταμείβουμε τον εαυτό μας για την προσπάθειά μας

  Διατηρούμε ένα κοινωνικό υποστηρικτικό δίκτυο. Πέρα από το να αποτανθούμε σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας, οι γονείς μας, οι φίλοι μας, οι κοντινοί μας άνθρωποι μπορούν να είναι δίπλα μας

  Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε το αίσθημα της πείνας και να το διαφοροποιούμε από αυτό της εξάρτησης από την τροφή

  Κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε, σήμερα. Προχωράμε «μέρα τη μέρα» γιατί τα μεγάλα βήματα συχνά οδηγούν στην ακύρωση της προσπάθειάς μας. Είναι πιο πιθανό να συνεχίσουμε για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα θέτοντας μικρότερες αλλαγές καθημερινά

  Βάζουμε όρια στον εαυτό μας και τους γύρω μας, μαθαίνουμε να λέμε «όχι»

  Ακολουθούμε πρόγραμμα υγιεινής διατροφής και άσκησης. Μπορούμε να προετοιμάζουμε τα γεύματά μας ακολουθώντας τις οδηγίες διατροφολόγου