Covid-19 και η ψυχολογία του ατόμου: Ιατρικές συμβουλές & Μέτρα ατομικής προστασίας

Η έλευση του Κορωνοιού (και) στη χώρα μας έχει φέρει αλλαγές στην καθημερινότητά μας σε προσωπικό, οικογενειακό και εργασιακό επίπεδο. Αλλαγές τις οποίες καλούμαστε καταρχάς να αποδεχτούμε και εν συνεχεία να τις εφαρμόσουμε και να διαχειριστούμε τον αντίκτυπό τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο προκειμένου να προστατέψουμε τον εαυτό μας και τους γύρω μας. Αλλαγές που εστιάζουν στο γενικό καλό και στη συνειδητή απόφαση να προσέχουμε τον διπλανό μας. Από την αρχή της εμφάνισης του Covid-19 οι ιατροί και οι επιστήμονες της υγείας στέκονται αρωγοί επί καθημερινής βάσης για να μας παρέχουν επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση καθώς και την ιατρική τους ειδίκευση και φροντίδα εντός και εκτός των νοσηλευτικών ιδρυμάτων. Μια έκφραση αυτής της φροντίδας αποτελεί η επιστημονική ενημέρωση για την πρόληψη του Covid-19.

Παρόλο που η επιστημονική ενημέρωση αφθονεί, έχει παρατηρηθεί ότι υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες τα άτομα δεν τηρούν τα μέτρα ατομικής προστασίας αλλά και τα επιβεβαιωμένα κρούσματα από Covid-19 δεν ακολουθούν πιστά τις οδηγίες των ιατρών. Υπάρχει λόγος που ένας ασθενής δεν ακολουθεί τις συμβουλές του ιατρού του; Και αν ο ασθενής δεν ακολουθεί τις συμβουλές του ιατρού του, τότε ποια θα είναι τα αποτελέσματα της ανακολουθίας των ιατρικών συμβουλών για τον ασθενή και το περιβάλλον του; Το αποτέλεσμα είναι σαφές, μιας και αναφερόμαστε σε πανδημία, μια κατάσταση ωστόσο πρωτόγνωρη για όλους. Όμως ας μιλήσουμε για κάποια σημεία κλειδιά από ψυχολογικής άποψης.

Το ιατρικό σχήμα που ακολουθεί ο ιατρός μπορεί να διαφέρει σε πολυπλοκότητα,  διάρκεια, κόστος, παρενέργειες, και τον βαθμό στον οποίο αυτό απαιτεί αλλαγές στις συνήθειες του ασθενούς. Η πολυπλοκότητα, το κόστος και οι παρενέργειες ενός ιατρικού σχήματος αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την ακολουθία των ιατρικών συμβουλών από τον ασθενή. Όσον αφορά στη διαχείριση του Covid-19, έχει θεσπιστεί Πρωτόκολλο ενδο-και-εξώ-νοσοκομειακό το οποίο έχει επιφέρει αλλαγές στις συνήθειες του ατόμου που νοσεί από Covid-19 σε όλους τους τομείς της ζωής του. Η απομόνωση-καραντίνα, η χρήση της μάσκας, η τήρηση της απόστασης των δύο μέτρων, η χρήση αντισηπτικού και η εφαρμογή λοιπών μέτρων αντιμετώπισης του Covid-19 επιφέρουν αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες των ατόμων, και όσο μεγαλύτερης χρονικής διάρκειας είναι αυτές οι αλλαγές, τόσο μεγαλύτερη και η πιθανότητα της μη συμμόρφωσης των ατόμων με τις ιατρικές οδηγίες.

Έχει βρεθεί ότι είναι πιο πιθανό ένα άτομο να ακολουθήσει τις συμβουλές του ιατρού για τη λήψη φαρμακευτικής αγωγής και λιγότερο πιθανό όταν πρόκειται για επικείμενες αλλαγές στις καθημερινές προσωπικές συνήθειες του. Ο ασθενής τείνει να ακολουθεί άμεσα τις συμβουλές περί αλλαγών των καθημερινών του συνηθειών όσο περισσότερο πλησιάζει σε υψηλό κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής ασθένειας. Σε γενικές γραμμές, όσο περισσότερες αλλαγές πρέπει να κάνει το άτομο καθημερινά και όσο αυξάνεται η χρονική διάρκεια εφαρμογής των αλλαγών των συνηθειών στη καθημερινότητα του, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να ακολουθήσει το άτομο αυτό τις ιατρικές συμβουλές και οδηγίες. Όταν η σοβαρότητα της ασθένειας κρίνεται από τον θεράποντα ιατρό, οι ασθενείς με σοβαρές ασθένειες ακολουθούν τις ιατρικές συμβουλές στον ίδιο βαθμό με τους ασθενείς που εμφανίζουν πιο ήπιας σοβαρότητας προβλήματα υγείας και αυτό ίσως γιατί σε πολλές σοβαρές ασθένειες τα συμπτώματα είτε εκλείπουν, είτε δεν γίνονται νωρίς αντιληπτά ή συνάδουν με την εμφάνιση ήπιων ασθενειών ή δεν παρεισφρέουν στην λειτουργικότητα του ασθενούς. Όσο ο ασθενής αντιλαμβάνεται ότι το πρόβλημα της υγείας του είναι σοβαρό, τόσο πιο πιθανό είναι να ακολουθήσει τις ιατρικές συμβουλές.

Η σοβαρότητα της ασθένειας και το κόστος της θεραπείας αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν τον ασθενή στην ακολουθία των ιατρικών συμβουλών. Ο βαθμός στον οποίο ο ασθενής αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα της ασθένειας αλλά και το κόστος και τα οφέλη μιας θεραπείας αποτελούν βασικούς ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Όταν ο ασθενής νιώθει ότι απειλείται η υγεία του και πιστεύει ότι τα οφέλη της ακολουθίας του ιατρικού σχήματος (συμβουλές, θεραπεία) υπερτερούν των εμποδίων, τότε είναι πιο πιθανό ο ασθενής αυτός να ακολουθήσει τις συμβουλές του ιατρού. Όταν όμως ο ασθενής δεν νιώθει ότι απειλείται η υγεία του ή αξιολογεί ότι τα εμπόδια που θα του δημιουργήσει η συμμόρφωση με τις ιατρικές οδηγίες υπερτερούν των οφελών της τήρησης των ιατρικών συμβουλών, τότε είναι λιγότερο πιθανό να ακολουθήσει τις ιατρικές συμβουλές.

Το κοινωνικό δίκτυο υποστήριξης του ασθενούς είναι σημαντικός παράγοντας για την ακολουθία των ιατρικών συμβουλών από τον ασθενή. Ακόμα και στην περίπτωση που ενδείκνυται η απομόνωση του ασθενούς σε ένα χώρο του σπιτιού είναι σημαντική η υποστήριξη του ασθενούς τόσο σε θέματα τροφής, υγιεινής, τήρηση μέτρων βάσει πρωτοκόλλου, αλλά και η ψυχολογική υποστήριξη από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον, η ενθάρρυνση, ο σεβασμός και η αποδοχή.

Προληπτικά μέτρα

Όσον αφορά στο κατά πόσο το άτομο θα λάβει μέτρα προστασίας και πρόληψης για την αποφυγή να νοσήσει από Covid-19, αυτό εξαρτάται από δύο ειδών αξιολογήσεις τις οποίες θα κάνει το άτομο. Η πρώτη αξιολόγηση του ατόμου αναφέρεται στο βαθμό που το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα του προβλήματος υγείας που μπορεί να προκύψει και η δεύτερη αξιολόγηση του ατόμου αναφέρεται στο αποτέλεσμα του συλλογισμού των υπέρ-και-κατά επιχειρημάτων σχετικά με τη λήψη προληπτικών μέτρων.

Στην πρώτη αξιολόγηση, η αντίληψη της σοβαρότητας ενός υπαρκτού ή ενδεχόμενου προβλήματος υγείας οδηγεί το άτομο να σκεφτεί το βαθμό της σοβαρότητας των σωματικών και κοινωνικών συνεπειών που θα υπάρξουν, αν αποκτήσει το πρόβλημα υγείας ή αν το αφήσει χωρίς θεραπεία. Όσο πιο σοβαρές πιστεύει ότι θα είναι οι συνέπειες, τόσο πιο πιθανό είναι να αντιληφθεί ένα ενδεχόμενο πρόβλημα υγείας ως απειλή και έτσι να λάβει τα απαραίτητα προληπτικά μέτρα. Η αντίληψη της ευαισθησίας στο ενδεχόμενο πρόβλημα υγείας αναφέρεται στην αξιολόγηση στην οποία προβαίνει το άτομο σχετικά με την πιθανότητα να νοσήσει. Όσο πιο ευαίσθητο θεωρεί τον οργανισμό του, τόσο πιο πιθανό είναι να το αντιληφθεί ως απειλή και άρα να λάβει προληπτικά μέτρα. Η συνεχής ενημέρωση σχετικά με ένα επικείμενο πρόβλημα υγείας αυξάνει την πιθανότητα το άτομο να λάβει το ερέθισμα ως απειλή και έτσι να ακολουθήσει τα προληπτικά μέτρα. Τα δημογραφικά στοιχεία του ατόμου (ηλικία, φύλο, φυλή, εθνικότητα), τα κοινωνικο-ψυχολογικά στοιχεία του ατόμου (χαρακτηριστικά προσωπικότητας, κοινωνική τάξη, κοινωνική πίεση) και οι δομικές μεταβλητές του ατόμου (πρότερη γνώση σχετικά με το νόσημα, πρότερη επαφή με άτομα που έχουν νοσήσει) αποτελούν παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν το άτομο στην αξιολόγηση που θα κάνει σχετικά με την αντίληψη ενός επικείμενου προβλήματος υγείας ως απειλή για τη ζωή του.

Στη δεύτερη αξιολόγηση, το άτομο θα προβεί σε μια θεώρηση των προτερημάτων και των μειονεκτημάτων που θα προκύψουν εάν το άτομο αποφασίσει να λάβει προληπτικά μέτρα. Ως αποτέλεσμα, το άτομο θα λάβει την απόφαση να ακολουθήσει τις οδηγίες και να λάβει προληπτικά μέτρα προστασίας εάν τα οφέλη που αντιλαμβάνεται το άτομο που προκύπτουν από τη λήψη μέτρων προστασίας υπερβαίνουν τα εμπόδια τα οποία αντιλαμβάνεται το άτομο ότι θα προκύψουν από τη λήψη των προληπτικών μέτρων προστασίας. Ο βαθμός στον οποίο το άτομο θα λάβει μέτρα προστασίας είναι πιο ευεργετικό για τον ίδιο από το να μην το κάνει.

Βλέπουμε λοιπόν ότι αυτή η πρωτόγνωρη κατάσταση σαφώς και επηρεάζει ποικιλοτρόπως ψυχολογικά το άτομο. Επιρροή που οδηγεί σε μια πρώτη εκδήλωση συμπεριφοράς του ατόμου σχετικά με την επιλογή αποδοχής και εφαρμογής της πληροφόρησης ή την απόρριψη αυτής.

Μέχρι την επόμενη φορά,

PsyTalkItOut

Stavriani Panoussopoulos