Οι ατομικές διαφορές ως ένδειξη εμφάνισης (εργασιακού) στρες

Οι παράγοντες που επηρεάζουν τους εργαζόμενους σχετικά με την εμφάνιση και τον βαθμό του εργασιακού στρες είναι εξωτερικοί και εσωτερικοί. Οι εξωτερικοί παράγοντες σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με το περιβάλλον εργασίας, το γενικότερο εξωτερικό περιβάλλον, την οικονομία και τους εργασιακούς παράγοντες που αφορούν στις απαιτήσεις μιας θέσης εργασίας, στις απαιτήσεις του κάθε ρόλου του εργαζομένου, στην επικοινωνία, στο κοινωνικό υποστηρικτικό δίκτυο, στη δομή της εταιρείας, στο στυλ διαχείρισης και στον κύκλο ζωής μιας εταιρείας. Οι εσωτερικοί παράγοντες αναφέρονται στις ατομικές διαφορές των εργαζομένων. Οι ατομικοί  παράγοντες όπως η προσωπική ζωή του ατόμου, η οικογένεια, τα θέματα οικονομικής φύσης , κ.ά. αλλά και οι ατομικές διαφορές όπως τα εγγενή χαρακτηριστικά της προσωπικότητας συμβάλλουν στην ψυχολογική ένταση του ατόμου στον εργασιακό χώρο και επηρεάζουν τον ψυχισμό, την επαγγελματική ικανοποίηση, την παραγωγικότητα και την εργασιακή απόδοση. Έτσι εμφανίζεται το εργασιακό στρες και το στρες στελεχών επιχειρήσεων με την μορφή ερεθισμάτων που καταπονούν σωματικά ή/και ψυχολογικά το άτομο. Τα ερεθίσματα αυτά, οι στρεσογόνοι παράγοντες προστίθενται. Κάθε νέος και επιμένων παράγοντας στρες προστίθεται στο επίπεδο στρες που ήδη νιώθει το άτομο. Ένας στρεσογόνος παράγοντας όταν απομονωθεί μπορεί να φαντάζει ανούσιος, αλλά όταν δούμε τη συνολική εικόνα αφού προστεθεί στο ήδη υπάρχον στρες, τότε μπορεί να πυροδοτήσει μορφές παθολογίας, όπως για παράδειγμα η επαγγελματική εξουθένωση.

Συχνά βλέπουμε ότι οι ατομικές διαφορές μετριάζουν τη σχέση ανάμεσα στους στρεσογόνους παράγοντες και το επίπεδο στρες που βιώνει το άτομο. Πού οφείλεται αυτό;  Οφείλεται στους παράγοντες αντίληψη, εργασιακή εμπειρία, κοινωνικό υποστηρικτικό δίκτυο και σε συγκεκριμένα γνωρίσματα της προσωπικότητας του ατόμου.

Όλοι μας αντιδρούμε διαφορετικά απέναντι σε καταστάσεις και γεγονότα σε σχέση με το πώς αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα, ακόμα και αν πρόκειται για το ίδιο γεγονός, την ίδια στιγμή, την ίδια κατάσταση. Η αντίληψη επί του γεγονότος μετριάζει ή  πυροδοτεί τη σχέση ανάμεσα στην αντίδρασή μας και στην εμφάνιση στρες.

Η εργασιακή εμπειρία σχετίζεται αρνητικά με το εργασιακό στρες. Αυτό συμβαίνει είτε γιατί το άτομο μπορεί να επιλέξει να παραιτηθεί από τη δουλειά του όταν νιώσει υπερβολικό στρες ή γιατί όσο πιο «πλούσια» η εργασιακή εμπειρία τόσο πιο έμπειρο είναι το άτομο στην ανάπτυξη μηχανισμών διαχείρισης και αντιμετώπισης του στρες. Η υποστήριξη του ατόμου από το εργασιακό κοινωνικό του δίκτυο μπορεί να επηρεάσει θετικά την επίδραση που θα έχει το στρες στο άτομο ή αντίθετα, αρνητικά.

Τα άτομα με εσωτερικό σημείο ελέγχου πιστεύουν ότι τα ίδια ελέγχουν το πεπρωμένο τους. Τα άτομα με εξωτερικό σημείο ελέγχου πιστεύουν ότι οι ζωές τους ελέγχονται από εξωτερικούς παράγοντες. Τα άτομα με εξωτερικό σημείο ελέγχου τείνουν να βιώνουν εργασιακό στρες σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι τα άτομα με εσωτερικό σημείο ελέγχου. Όταν τα άτομα με εσωτερικό και εξωτερικό σημείο ελέγχου έρθουν αντιμέτωπα με την ίδια κατάσταση, τα άτομα με εσωτερικό σημείο ελέγχου θα νιώσουν ότι μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το αποτέλεσμα και θα αναλάβουν δράση για να ελέγξουν την κατάσταση. Αντίθετα, τα άτομα με εξωτερικό σημείο ελέγχου παθητικότητα και μια αμυντική στάση. Αντί να κάνουν κάτι για να μειώσουν το στρες που νιώθουν, απλά συναινούν με αυτό που συμβαίνει. Αυτό τα οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα στρες.

Ο τύπος προσωπικότητας Α χαρακτηρίζεται από ένα αίσθημα επείγουσας ανάγκης και από μια υπερβολική ορμή ανταγωνισμού. Το άτομο επιθυμεί να φέρνει εις πέρας όλο και περισσότερες δραστηριότητες σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα,  εκδηλώνει εργασιομανία, ανυπομονησία και ανταγωνισμό. Τα στοιχεία αυτά που είναι επιζήμια για την υγεία του ατόμου είναι το πόσο γρήγορα φτάνει σε «θυμό», η επιμονή στην «επιθετικότητα» και η έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στους άλλους.

Η ψυχική ευρωστία είναι χαρακτηριστικό προσωπικότητας των ατόμων που έχουν την αίσθηση του προσωπικού ελέγχου στη ζωή τους, είναι αφοσιωμένα στην επίτευξη των στόχων, είναι αφοσιωμένα στην επίλυση των προβλημάτων και τείνουν να αντιλαμβάνονται τις αλλαγές περισσότερο ως πρόκληση και όχι ως απειλή.

Αυτό-αποτελεσματικότητα είναι η πεποίθηση του ατόμου ότι είναι ικανό να επιδείξει την κατάλληλη και απαιτούμενη συμπεριφορά για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων χάρη στο επίπεδο των δεξιοτήτων του και στην ικανότητά του να ασκεί έλεγχο στα γεγονότα που επηρεάζουν τη ζωή του. Οι πεποιθήσεις του ατόμου για την προσωπική του αποτελεσματικότητα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, αισθάνεται και κινητοποιείται, καθώς και αυτά που τελικά επιτυγχάνει.