Αίσθηση κινδύνου και άγχος

Σημαντικά γεγονότα στη ζωή και στο περιβάλλον μας μπορούν να συνεισφέρουν στη δημιουργία του άγχους μας όπως είναι το τραύμα, ο πόλεμος, η αρρώστια, ο θάνατος. Επίσης, καταστάσεις στη ζωή μας και πράγματα που έχουμε διδαχθεί (π.χ. τα φίδια θα σε δαγκώσουν), πράγματα που παρατηρούμε ή διαβάζουμε για αυτά (π.χ. ένα άρθρο στην εφημερίδα για τη συντριβή αεροπλάνου) και οι εμπειρίες μας που μοιάζουν ή είναι πολύ δύσκολες για να τις αντέξουμε, αποτελούν παράγοντες άγχους.

Το άγχος που νιώθουμε συνοδεύεται συχνά από την αντίληψη ότι βρισκόμαστε σε κίνδυνο, ότι απειλούμαστε ή ότι είμαστε ευάλωτοι κατά κάποιον τρόπο.  Τα σωματικά συμπτώματα του άγχους μας προετοιμάζουν για να αντιδράσουμε στον κίνδυνο ή στην απειλή που περιμένουμε να λάβει χώρα. Οι αλλαγές στις σωματικές αντιδράσεις, στις συμπεριφορές και στις σκέψεις που βιώνουμε κατά την κατάσταση άγχους στην οποία βρισκόμαστε, είναι μέρος του μηχανισμού «πολέμησε ή φύγε ή πάγωσε». Όταν αντιμετωπίζουμε έναν κίνδυνο, αυτές οι τρεις αντιδράσεις συμβαίνουν.

Μια απειλή ή ένας κίνδυνος μπορεί να είναι σωματική, πνευματική ή κοινωνική. Μια σωματική απειλή είναι η απειλή της σωματικής μας ακεραιότητας. Η απειλή αυτή πιστεύουμε ότι θα μας προκαλέσει κάποιου είδους σωματική βλάβη (π.χ. δάγκωμα φιδιού, καρδιακή ανακοπή κ.ά.).

Μια κοινωνική απειλή είναι η απειλή η οποία πιστεύουμε ότι θα μας προκαλέσει βλάβη σε κοινωνικό επίπεδο. Παραδείγματα αποτελούν η απόρριψη, η ταπείνωση, η μη αποδοχή του εαυτού μας από τρίτους. Μια πνευματική απειλή είναι η απειλή η οποία πιστεύουμε ότι θα μας βλάψει σε πνευματικό επίπεδο. Παραδείγματα είναι όταν ανησυχούμε ότι θα «τρελαθούμε» ή ότι θα «χάσουμε» το μυαλό μας. Τέτοιου είδους απειλές μπορεί να βιώσει το άτομο κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού.

Η αντίληψη μιας κατάστασης ως απειλή όμως διαφέρει από άτομο σε άτομο. Εξαρτάται από το πώς προσδιορίζει ο καθένας από εμάς το τι αποτελεί απειλή για τον ίδιο καθώς και από τις εμπειρίες της ζωής του καθενός μας. Ενώ κάποιες εμπειρίες ζωής δημιουργούν άγχος και ανασφάλεια, άλλες εμπειρίες ζωής δημιουργούν ασφάλεια και σιγουριά. Η απειλή του επερχόμενου κινδύνου και η αίσθηση ότι είμαστε ευάλωτοι, μπορεί να μας έχουν βοηθήσει στο να επιβιώσουμε όταν ήμασταν παιδιά. Αν μεγαλώσαμε σε ένα περιβάλλον επικίνδυνο, στο οποίο μπορούσαμε να προσδιορίσουμε τον κίνδυνο ή τα αρχικά του σημάδια, αυτό ήταν κρίσιμο για την συναισθηματική και σωματική μας επιβίωση. Μπορεί να έχουμε αναπτύξει μια πολύ λεπτή ικανότητα στο να εντοπίζουμε και να αντιδρούμε σε επικίνδυνες καταστάσεις.

Καλό θα ήταν να σκεφτούμε εάν αντιδρούμε υπερβολικά ή όχι στον ενδεχόμενο ή αντιληφθέν ως κίνδυνο παράγοντα ή στην απειλή. Ίσως τα άτομα στην ενήλικη ζωή μας να μην είναι τόσο τρομαχτικά όσο εκείνα της παιδικής μας ηλικίας. Ας σκεφτούμε ακόμα εάν οι ικανότητές μας ως ενήλικες μας ανοίγουν καινούργιους και δημιουργικούς τρόπους να αντιδρούμε στην απειλή και να αντιμετωπίζουμε το άγχος.